ભારત
દેવોના પોતાના પહાડ — સરોવરો, વાઘ અને જુવાન ગંગા
આ સ્થળ
મે મહિનામાં ઉત્તર ભારતનાં મેદાનો જેનું સપનું જુએ છે એ ઉત્તરાખંડ છે. દેહરાદૂનથી એક કલાકમાં હવા બદલાય છે, રસ્તો ચઢવા લાગે છે, અને રાજ્ય જેના માટે જાણીતું છે એ બધું એકબીજાથી એક દિવસના અંતરે છે: સાત ટેકરીઓના ખોળામાં નૈનીતાલનું બોટિંગ સરોવર, કોર્બેટનાં સાલ જંગલો જ્યાં ભારતે વાઘ બચાવવાનું પહેલવહેલું શીખ્યું, અંગ્રેજો જેને પહાડોની રાણી કહેતા એ ધાર પર લંબાયેલું મસૂરી, અને ઋષિકેશ — જ્યાં ગંગા પહાડોમાંથી ઠંડી, લીલી અને વેગીલી બહાર આવે છે.
આ દેવભૂમિ પણ છે. યમુનોત્રી, ગંગોત્રી, કેદારનાથ અને બદરીનાથ — ચાર ધામ — દર ઉનાળે લાખો યાત્રીઓ માટે ખૂલે છે, અને સાવ દુન્યવી પ્રવાસી પણ એક સાંજે નદી કિનારે આરતીમાં ઊભો રહી જાય છે, કારણ કે આ રાજ્ય માણસ પાસે એ કરાવે જ છે.
માર્ચથી જૂન અને સપ્ટેમ્બરથી નવેમ્બર — આ જ ખરા મહિના છે. જુલાઈ-ઑગસ્ટનું ચોમાસું લીલુંછમ અને સુંદર છે, પણ ભૂસ્ખલન અને બંધ પહાડી રસ્તા લાવે છે, એટલે ત્યારે અમે પ્રસ્થાન ચલાવતા નથી. શિયાળો બરફપ્રેમીઓ અને ઔલીના સ્કી ઢોળાવોનો છે — એ જુદો પ્રવાસ છે, અને માગશો તો અમે રાજીખુશીથી બનાવી આપીશું.
શ્રેષ્ઠ મહિના
સોનેરી રંગના મહિનાઓ એટલે ઉત્તરાખંડ નો શ્રેષ્ઠ સમય — હવામાન, ભીડ અને કિંમત, ત્રણેય સાથે.
સોનેરી = પ્રવાસ માટે શ્રેષ્ઠ મહિનાટીપાં = મહિનો કેટલો વરસાદી છેઊંચું / નીચું °C
હોલિડે પેકેજ
નવું6N / 7Dનૈનીતાલ 2N · કોર્બેટ 2N · મસૂરી 2N
એક જ ખાનગી ગાડીના ફેરામાં ઉત્તરાખંડનો ઉત્તમ ત્રિકોણ — નૈનીતાલના સરોવરકિનારે બે રાત, કોર્બેટના નદીકિનારાના રિસોર્ટમાં પરોઢની જીપ સફારી સાથે બે, અને મસૂરીની ધાર પર બે, વચ્ચેના રસ્તે હર કી પૌડી પર સાંજનો વિરામ. કોઈ મોટી બસ નહીં, કોઈ નિશ્ચિત ગ્રુપ નહીં, છેડાથી છેડા સુધી એક જ ડ્રાઇવર.
*સૂચક — અંતિમ કિંમત લાઇવ ઉપલબ્ધતા પર નક્કી થાય છે.
નવું8N / 9Dઋષિકેશ 3N · કોર્બેટ 2N · મસૂરી 3N
નિરાંતવાળી, ઊંચી કક્ષાની ગતિએ ઉત્તરાખંડ — ઋષિકેશમાં ગંગા કિનારે ત્રણ રાત, સવારના યોગ, સાંજની આરતી અને આખા દિવસના રિવર-રાફ્ટિંગ સાથે; કોર્બેટના પ્રીમિયમ રિસોર્ટમાં પરોઢ અને સંધ્યાની સફારી સાથે બે રાત; અને મસૂરીની ધાર પર ત્રણ — લંઢોરનો ફેરો અને જ્યોર્જ એવરેસ્ટના ઘરે સૂર્યાસ્ત સાથે. સમગ્ર પ્રવાસમાં પ્રીમિયમ અને ફાઇવ-સ્ટાર રોકાણ, છેડાથી છેડા સુધી એક ઇનોવા ક્રિસ્ટા અને ડ્રાઇવર.
*સૂચક — અંતિમ કિંમત લાઇવ ઉપલબ્ધતા પર નક્કી થાય છે.
તમારા દિવસો માટે
જેમ રંગમંચ ફરતે પ્રેક્ષાગૃહ બંધાય એમ નૈનીતાલ પોતાના પન્ના જેવા સરોવર ફરતે વસ્યું છે. પેડલ બોટ નીકળે એ પહેલાં વહેલી સવારે હલેસાં મારીને સામે પાર જાઓ, સપાટ કૅમલ્સ બૅક ફેરો ચાલો, અને રોપવેમાં સ્નો વ્યૂ ચઢો — ઑક્ટોબરના ચોખ્ખા દિવસે આખી નંદા દેવી પર્વતમાળા ક્ષિતિજ પર દાંતની હાર જેમ ઊભી દેખાય છે.
ભારતનું સૌથી જૂનું નેશનલ પાર્ક, અને આજેય શ્રેષ્ઠમાંનું એક. ખુલ્લી જિપ્સી પહેલા અજવાળે બિજરાની કે ઝિરના ઝોનમાં પ્રવેશે છે, જ્યારે સાલ જંગલ લંગૂરના ચેતવણી-સાદથી ગાજતું હોય છે. હાથી, હરણ અને જંગલી ભૂંડ લગભગ ચોક્કસ; વાઘ નસીબ અને ધીરજની વાત છે, અને કોઈ પ્રામાણિક ઑપરેટર એનું વચન નહીં આપે. સફારી પરમિટ અઠવાડિયાં પહેલાં બુક કરો — પાર્કમાં પ્રવેશસંખ્યા મર્યાદિત છે.
સાંજ ઢળતાં પરમાર્થ નિકેતન અને ત્રિવેણીના ઘાટ દીવા, મંત્રોચ્ચાર અને નદીની ઝાકળથી ભરાઈ જાય છે — વિધિવિધાનમાં રસ ન હોય તોય એક વાર જજો. દિવસે એ જ નદી ઉત્તર ભારતનું શ્રેષ્ઠ વ્હાઇટ વૉટર છે: 16 કિલોમીટરના શિવપુરી ટુકડામાં નામ પાડેલા રેપિડ, લાઇસન્સવાળા ઑપરેટર અને કૂદકા મારવાનો ખડક છે — રાફ્ટમાં બેસવાની હિંમત સિવાય કોઈ અનુભવ જોઈતો નથી.
યમુનોત્રી, ગંગોત્રી, કેદારનાથ અને બદરીનાથની પૂરી પરિક્રમા પહાડી રસ્તે દસ-બાર દિવસ લે છે, અને કેદારનાથ માટે 16 કિલોમીટર પગપાળા, ઘોડો કે હેલિકૉપ્ટર. એ આશરે મેથી ઑક્ટોબર ચાલે છે, શિયાળે બંધ થાય છે, અને દરેક યાત્રી માટે રાજ્યનું રજિસ્ટ્રેશન ફરજિયાત છે. અમે એને એક અલાયદો પ્રવાસ બનાવીએ છીએ; ટૂંકી રજામાં ઋષિકેશ અને હરિદ્વાર ઊંચાઈ વગર પવિત્ર ગંગા આપી દે છે.
મૉલ રોડ, રોપવેથી ગન હિલ અને કેમ્પ્ટી ધોધ — એ પોસ્ટકાર્ડવાળું મસૂરી છે. વધુ સારો ભાગ એની ઉપરનું છાવણી-નગર લંઢોર છે: દેવદારની છાયાવાળી શાંત ગલીઓનો ફેરો, સો વર્ષ જૂની એકાદ-બે બેકરી, અને છેક બરફની રેખા સુધી પહોંચતાં દૃશ્યો. દિવસના પ્રવાસીઓ ઊતરી જાય પછી સાંજે જજો.
જ્યાં ગંગા આખરે પહાડ છોડીને મેદાનમાં ઊતરે છે. અહીંની સાંજની ગંગા આરતી ઋષિકેશ કરતાં જૂની, વધુ બુલંદ અને વધુ ભીડવાળી છે — પાંદડાંની હજારો દીવડા-હોડીઓ એકસાથે વહેણમાં સરકે છે. ઋષિકેશ કે મસૂરીથી કોર્બેટ જતા રસ્તા પર જ એ આવે છે, એટલે અમારા મોટાભાગના રૂટ આખો દિવસ ખર્ચ્યા વગર અહીં એક કલાક આપી દે છે.
અંદાજિત
જમીન પરનો રોજિંદો ખર્ચ, વ્યક્તિદીઠ — ખાવાનું, સ્થાનિક વાહન અને પ્રવેશ ટિકિટ, પેકેજની બહાર.
કરકસરથી
₹1,200
રોજ, વ્યક્તિદીઠ
સ્ટ્રીટ ફૂડ, જાહેર વાહન, એક પેઇડ સ્થળ
આરામદાયક
₹3,000
રોજ, વ્યક્તિદીઠ
રેસ્ટોરન્ટ ભોજન, ટૅક્સી, એક-બે ટૂર
લક્ઝરી
₹9,000
રોજ, વ્યક્તિદીઠ
ફાઇન ડાઇનિંગ, પ્રાઇવેટ કાર, પ્રીમિયમ અનુભવ
વિઝા
આ ભારતમાં જ પ્રવાસ છે. હોટેલ ચેક-ઇન અને ફ્લાઇટ માટે સરકારી ફોટો ઓળખપત્ર સાથે રાખો — આધાર, પાન, પાસપોર્ટ કે ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ.
વ્યવહારુ વાતો
કુમાઉંની રોજિંદી વાનગી: સરસવના તેલમાં જખિયાના તડતડતા દાણા સાથે વઘારેલા બાફેલા પહાડી બટાટા, શેકેલા ભાંગના બીની ચટણી સાથે — સાવ નિર્દોષ, સાવ સ્વાદિષ્ટ, અને જન્મથી જ શાકાહારી.
ગઢવાલનું પાલક-મેથીનું શાક, લોઢાની કઢાઈમાં ધીમે રંધાયેલું અને ચોખાની પેસ્ટથી ઘટ્ટ કરેલું, રાગીની કાળી રોટી સાથે. પહાડ ખરેખર આ જ ખાય છે, અને કોઈપણ હોમસ્ટે કે ઢાબા હોટેલના બુફે કરતાં એ સારું બનાવશે.
ધીમા તાપે શેકેલા માવાની ભૂખરી બરફી પર સફેદ ખાંડના મોતીનું આવરણ — કુમાઉંની ઓળખ સમી મીઠાઈ, અને ઘરે લઈ જવાની પાકી ભેટ. અલમોડા કે નૈનીતાલમાં જાતે બનાવતી દુકાનેથી લો; ફ્રિજ વગર અઠવાડિયું ટકે છે.
મુનસ્યારી અને હરસિલ ખીણોના નાના લાલ રાજમા મેદાની રાજમા કરતાં વધુ મીઠા અને નરમ રંધાય છે, અને ચુડકાની — કાળા સોયાબીનની ગ્રેવી — કુમાઉંનું શિયાળુ પ્રોટીન છે. બંને શુદ્ધ શાકાહારી છે અને ગુજરાતી થાળીને તરત ફાવી જાય એવાં.
શાકાહારીઓ માટે ઉત્તરાખંડ સહેલો પ્રદેશ છે અને જૈન ભોજન માટે ગોઠવાય એવો: હરિદ્વાર અને ઋષિકેશ સત્તાવાર રીતે માંસ-મદિરા મુક્ત નગરો છે, અને ત્યાંનાં ભોજનાલયો કહેવાથી ડુંગળી, લસણ કે કંદમૂળ વગર રાંધી આપે છે. કોર્બેટની અંદર અને લંઢોરમાં વિકલ્પો ઘટે છે, એટલે એ ભોજન અમે એક દિવસ અગાઉ રિસોર્ટ સાથે ગોઠવી રાખીએ છીએ.
બુકિંગ વખતે ભોજન પસંદગી જણાવો — શાકાહારી, જૈન કે હલાલ — અને અમે તમારી ઇટિનરરીની દરેક હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટને જાણ કરીશું.
આ રોડ-ટ્રિપનો પ્રદેશ છે. મસૂરી, ઋષિકેશ અને હરિદ્વાર માટે મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર દેહરાદૂનનું જૉલી ગ્રાન્ટ એરપોર્ટ છે; નૈનીતાલ અને કોર્બેટ માટે પંતનગર એરપોર્ટ અને કાઠગોદામ રેલમથક. નગરો વચ્ચે પહાડના અનુભવી ડ્રાઇવરવાળી ખાનગી ગાડી જ સમજદારીની ખરીદી છે — નકશામાં અંતર ટૂંકાં લાગે છે અને જમીન પર બમણો સમય લે છે, કારણ કે લગભગ દરેક કિલોમીટરે વળાંક છે. કોર્બેટની અંદર સફારી ઝોનમાં ફક્ત નોંધાયેલી ખુલ્લી જિપ્સી જ જઈ શકે છે; તમારી ગાડી દરવાજે રાહ જુએ છે. ટૂંકા અંતર માટે સ્થાનિક ટૅક્સી; નૈનીતાલમાં સરોવર વિસ્તાર પગપાળા ફરાય એવો અને અંશતઃ વાહનમુક્ત છે.
પ્રવાસ માર્ગદર્શિકા
મહિનાવાર હવામાન, પૈસા, પ્લગ, ખાવાનું, ખરીદી અને નાની વાતો જે કોઈ કહેતું નથી.
