જ્યોર્જિયા: કોકેશસ ઉચ્ચપ્રદેશ અને કાખેતી વાઇન, ૫ રાત્રિ

ભારતથી આવતી મોટા ભાગની ફ્લાઇટ મોડી રાત્રે ઊતરે છે, એટલે પહેલો દિવસ ઊંઘથી શરૂ થાય છે. ઊઠ્યા પછી જૂનું શહેર વીસ મિનિટના અંતરે છે: ભોજન માટે શાર્દેની સ્ટ્રીટ, પછી મ્તકવારી નદી પરનો કાચનો બ્રિજ ઓફ પીસ અને સામે કિનારે રિકે પાર્ક. જ્યોર્જિયન વાઇન સુરાહીથી પીરસાય છે અને સોફ્ટ ડ્રિંક કરતાં સસ્તો પડે છે.

રિકે પાર્કથી કેબલ કાર તમને નારિકાલા કિલ્લા અને કાર્ત્લિસ દેદા પ્રતિમા સુધી લઈ જાય છે — એક હાથમાં તલવાર અને બીજામાં વાઇનનો પ્યાલો પકડેલી સ્ત્રી, જે જ્યોર્જિયા વિશે લગભગ બધું કહી દે છે. ત્યાંથી ઊતરીને અબાનોતુબાની — ઈંટના ઘુમ્મટવાળાં ગંધક સ્નાનગૃહો, જેની આસપાસ જ શહેર વસ્યું હતું. સાંજ મ્તાત્સમિન્દા ટેકરી પર, જ્યાં ૧૯૦૫ની ફ્યુનિક્યુલરથી પહોંચાય છે.

પૂર્વમાં કાખેતી, જ્યાં આશરે ઈ.પૂ. ૬૦૦૦થી જમીનમાં દાટેલા માટીના ક્વેવરીમાં વાઇન બને છે — એ પદ્ધતિ આજે યુનેસ્કોની અમૂર્ત વારસા યાદીમાં છે. એક કુટુંબની મરાનીમાં ચાખણ અને ખાચાપુરી, ખિન્કાલી તથા શેકેલા મ્ત્સવાદીનું સુપ્રા ભોજન; પછી ૨૮ બુરજની દીવાલ પાછળ વસેલું ટેકરી પરનું સિઘનાઘી નગર, અને બોદ્બે મઠ જ્યાં સંત નીનોની સમાધિ છે.

જ્યોર્જિયન મિલિટરી હાઈવે પર ઉત્તર તરફ; પહેલો વિરામ જૂની રાજધાની મ્ત્સ્ખેતામાં — ટેકરી પરનો જ્વારી મઠ અને નીચે સ્વેતિત્સ્ખોવેલી કેથેડ્રલ. પછી ઝિનવાલી જળાશય પરનો અનાનુરી કિલ્લો, અને ગુડાઉરી ઉપરના ઘાટ પર સોવિયેત કાળનું ફ્રેન્ડશિપ મોન્યુમેન્ટ. સ્તેપાનત્સમિન્દાથી ૪x૪ ગાડી ખરબચડા રસ્તે ૨,૧૭૦ મીટરે આવેલા ગેર્ગેતી ટ્રિનિટી દેવળ સુધી ચઢે છે, અને વાદળ હટે તો પાછળ માઉન્ટ કઝબેક દેખાય છે.

ઘાટ ઊતરીને કુરા ખીણમાં પશ્ચિમ તરફ; વચ્ચે ઉપ્લિસ્ત્સિખે — ઈસવીસન પૂર્વે પહેલી સહસ્રાબ્દીમાં ખડકમાં કોતરાયેલું નગર, જ્યાં શેરીઓ, રંગમંચ અને મૂર્તિપૂજક દેવસ્થાન આજે પણ પથ્થરમાં વંચાય છે. આગળ કુતાઈસી, અને બપોરે પ્રોમિથિયસ ગુફા — ૧.૪ કિમી લાંબી પ્રકાશિત સ્ટેલેક્ટાઇટ ગેલેરીઓ, અંતે ભૂગર્ભ હોડી સવારી સાથે.

છેલ્લી સવાર માર્તવિલી કોતરમાં, જ્યાં નાની હવા ભરેલી હોડીમાં ટૂંકી સફર ચૂનાના પથ્થરની દીવાલો વચ્ચેથી લઈ જાય છે — એ કોતર એક સમયે દાદિયાની રાજકુમારોની માલિકીનું હતું. કુતાઈસી પરત આવીને બગ્રાતી કેથેડ્રલ, પછી વીસ મિનિટમાં કુતાઈસી ઇન્ટરનેશનલ, જે કોકેશસનું સૌથી સસ્તું પ્રસ્થાન એરપોર્ટ છે.